Дмитрий Ананьевич Петров

08.07.1921-08.11.1971

 

1921 сыл  от ыйын 8 күнэ

Тааттыныскай нэһилиэккэ Таастаах алааска  күн сирин көрбүтэ

Таатта улууһа

1931-1936 сс.

Ньимиидэҕэ Ананий Черкашин дьиэтигэр начальнай оскуола аһыллыбыта, онно 2-с группаҕа быһа киирбитэ.

Таатта улууһа.

1936-37 сс.

Ытык-Күөлгэ бэһис кылааска үөрэммитэ.

Таатта улууһа

1937-39 сс.

В. И. Ленин аатын сүгэр Уолба 7 кылаастаах оскуолатыгар үөрэммитэ.

Таатта улууһа

1939-1940 сс.

Дьокуускай куоракка культпросвет оскуолаҕа экзамен туттаран 1 курска киирбитэ.

Дьокуускай к.

Алтынньы, 1940 с. – муус устар, 1941 с.

Тааттатааҕы райисполком, социальнай харалта инспектора.

Таатта улууһа

Муус устар 1941 с.-кулун тутар, 1942 с.

Тааттатааҕы “Бойобуой” промартыал счетовода.

Таатта улууһа

1942 сыл  кулун тутар

21 саастаах   комсомолец  Дмитрий  Петров  төрөөбүт дойдутун көмүскүү, баҕа өттүнэн, фроҥҥа барбыта.

Забайкальскай байыаннай уокурук. Станция Даурия

Кулун тутар – сэтинньи, 1942 с.

Забайкальскай байыаннай уокурук. 65-с стрелковай полка. Стрелок.

Забайкальскай байыаннай уокурук.

Сэтинньи, 1942 с. – алтынньы, 1943 с.

Московскай байыаннай уокурук. 10-с учебнай снайперскай биригээдэтэ. Курсант-снайпер.

Ивановскай уобалас, Гороховецкай оройуон

Алтынньы, 1943 с.-тохсунньу, 1944 с.

Сержант. Харьковскай байыаннай уокурук. Брянскай фронт.

 11-с танковай корпус Волновахскай биригээдэтин ротатыгар  автоматчик-десантник.

Харьков к.,

ст. Лазовенко

Тохсунньу, 1944 с.- муус устар 1945 с.

Ком отдел I Белорусский фронт, 65-с Волновахскай танковай  бригада, 11-с танковай корпус, 3-с танковай батальонун 2-с автоматнай ротата.

Польша, Германия

1944 сыл  от ыйын 20 күнэ

Украинаҕа   Арҕаа Буг  өрүһү   туорааһыҥҥа  хорсун быһыытын иһин  Албан Аат III степеннээх орденын  ылбыта.

Украина

1945 сыл олунньу 2 күнэ

Германияҕа Треттин   дэриэбинэни ылыы иһин  кыргыһыыга Албан Аат II степеннээх  орденынан наҕараадаламмыта

Германия

1945 сыл  муус устар 16 күнэ

Германияҕа Хоэнштейн  диэн сиргэ,  улаханнык бааһыран туран, өстөөх ДЗОТ-ун суох гынан, уһулуччу геройдуу быһыыны көрдөрөн Албан Аат орден толору кавалера буолбута

Германия

Муус устар 1945 с. – атырдьах ыйа 1946 с.

Соҕуруу Ураллааҕа (Южноуральскай) байыаннай уокурук.1662-с №-дээх эвакогоспиталь

Чкаловскай уобалас,

Бузулук к.

1946 сыл алтынньы

Төрөөбүт Тааттатыгар  төннөн кэлбитэ.   

 

1947 с.

Дмитрий Петров Александра Гаврильевна Осипованы көрсөн ыал буолбуттара.

Таатта улууһа

Алтынньы 1946 с.-алтынньы 1947 с.

Пенсионер.

-*-

Алтынньы 1947с.-кулун тутар 1948 с.

Чурапчы военкоматын военнай остуолун (отделын) начальнига.

-*-

Кулун тутар-балаҕан ыйа, 1948 с.

Пенсионер.

-*-

Балаҕан ыйа 1948 с.-от ыйа, 1949 с.

Оройуон музейын  директора.

-*-

От ыйа, 1949 с.-ахсынньы, 1950 с.

“Коммунист” оройуон хаһыатын корреспондена (литературный сотрудник).

-*-

Ахсынньы, 1950 с.-олунньу 1953 с.

Райсовет. Райторг сэбиэдиссэйэ.

-*-

Олунньу-алтынньы 1953 с.

Пенсионер.

-*-

Алтынньы 1953 с.- кулун тутар 1958 с.

Райсовет. Райплан комиссиятын бэрэссэдээтэлэ.

-*-

Кулун тутар 1958 с.- сэтинньи 1959 с.

“Коммунизм” колхуос бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта.

-*-

Сэтинньи 1959 с.-кулун тутар 1960 с.

Тааттатааҕы ССКП РК инструктора.

-*-

Кулун тутар 1960 с.

Тааттатааҕы ССКП РК секретарын көмөлөһөөччүтэ.

-*-

1970 с.

 “Саллаат сулуһа” кинигэтэ күн сирин көрбүтэ.

 

1971 сыл сэтинньи 8 күнэ

Сэриигэ ылбыт баастарыттан  күн сириттэн барбыта, көмүс уҥуоҕа Ытык Күөлгэ Кыайыы площадыгар хараллыбыта.   

 

Дмитрий Ананьевич Тааттыныскай нэһилиэк Ньимиидэ үрэх  үрдүгэр Таастаахха 1921сыл от ыйын 8 күнүгэр төрөөбүтэ.

1931сыллаахха Ньимиидэҕэ Ананий Черкашин дьиэтигэр начальнай оскуола аһыллыбыта, онно 2-с группаҕа быһа киирбитэ.

   Маҥнайгы учуутала Петр Алексеевич Уваров.

Дмитрий Ананьевич үөрэнэр сылларыгар кыра эдьиийигэр  Маайаҕа сыста сылдьыбыта. Төрөппүттэрэ эрдэ өлбүттэрэ. Оскуолаҕа үөрэнэр кэмигэр дьиэлэрэ 2 оһохтооҕо. Ол маһын илиилэринэн  тыаттан эрбээн, атынан тиэйэн киллэрэллэрэ. Сүөһүлэригэр бэйэлэрэ оттуур этилэр. Биир кураан сайын тыа кучутун кытта оттообуттара.

Дмитрий Ананьевич Ньимиидэ алааһыгар баар начальнай оскуола 4 кылааһын бүтэрэн баран, 1936-37 сыллаахха Ытык-Күөлгэ бэһис кылааска үөрэммитэ. Оскуола  эргэ таҥара дьиэтигэр баар эбит.

1936-37 үөрэх сыла,  Ытык-Күөл с.

Онтон оройуон биир кырдьаҕас В. И. Ленин аатын сүгэр Уолба 7 кылаастаах оскуолатын 6 кылааһыгар  үөрэнэ киирбитэ уонна онно бүтэрбитэ. Оччотооҕу Уолба оскуолата оҕону үөрэтиигэ — иитиигэ биир үчүгэй үлэлээх оскуоланан биллэрэ.

Дмитрий Ананьевич суруйар: “Уолба оскуолата мин туҥуй өйбүн-санаабын аан бастаан уһугуннарбыт эбит. Итиннэ сылдьан аахпытым үгүс саҥа кинигэлэри. Олортон ордук Н. Островскай “Ыстаал хайдах хатарыллыбыта”, Л.Войнич “Тигээйи” диэн кинигэлэрэ өйтөн-санааттан умнуллубаттар”.

Киинэни аан бастаан Уолбаҕа үөрэнэ сылдьан көрбүтэ. ““Чапаев!. Саҥарар киинэ диэн оччолорго биһиэхэ сабыс-саҥа кэлбит э. Кулууп суоҕа, онон киинэни оскуола дьиэ көрүдүөрүгэр көрдөрөллөрө. Оо, ол үөрүүтүн эриэхсит! Герой обраһа, Чапаев хара буурката туох эрэ кынаттаах кыыл курдук тэлээрэн, маҕан атынан ойутан иһэрэ… Чапаев хорсуна…”

Оскуолаҕа «Прожектор» диэн эркин хаһыата уонна илиинэн суруллар литературнай  сурунаал тахсар этилэр. Бу сурунаалга Дмитрий Ананьевич «Д. Петров» диэн илии баттаан, тиһигин быспакка, хоһоон суруйан таһаартарар буолара.

Дмитрий Ананьевич оҕо эрдэҕиттэн сытыы, сыыдам туттунуулаах, бэйэтин кыанар, элбэх саҥалаах, тустан, сүүрэн, илии-атах оонньуутугар  тэҥнээхтэрин булбат этэ. А.Л. Данилов, журналист ахтар: “Хаһан эрэ Уолба оскуолатыгар 6-7 кылааска үөрэнэр кыракый хатыҥыр уолчаан холооно суох сымсатын, кытыгыраһын бары сөҕөр этибит. Хайа да бэйэлээхтик түүрэ харбаан ылан баран сиргэ бырахтаххына, Митя Петрову охтордоҕум буолуо диэбэккин. Бэркэ гыннар туруйалыа, сири-буору харбаталаан ылыа. Оччо сүһүөхтээх уонна сымса оҕо этэ кини”.

Оскуола оҕолоро күһүн-саас ынах түүтүнэн мээчик оҥостон «Маарка» (лапта) диэн оонньууну сөбүлээн оонньууллара. “Былаах былдьаһыыта”, “Кыыртаах кус”, “Бырыычыка” диэн сүүрүүлээх-көтүүлээх оонньууларга   Дмитрий Ананьевич атаҕынан кытыгырас, бэйэтин кыанар, сымса буолан, биир бастыҥ оонньооччу буолара.

1939 сыллаахха сааскы каникулга Дмитрий Ананьевич табаарыһынаан Ваня Боппосовтыын Ытык-Күөлгэ киирэн, 10 км хайыһарынан күрэхтэспиттэр, иккиэн 48 мүн кэлэннэр 2 миэстэ буолбуттар.

Дмитрий Ананьевич олоҕо Ворошилов аатынан колхозка, Таастаахха  ааспыта.  Ити учаастак оҕолоро үксүгэр өрөбүллэргэ дьиэлэригэр баран өрөөн баран, бэнидиэнньиккэ сарсыарда эрдэ туран сатыы, ардыгар хайыһарынан оскуолаларыгар олох да хойутаабакка бары кэлэллэрэ. Учууталларын көрсөөт да бэргэһэлэрин устан, дорооболоһоллоро, тириппит төбөлөрө  буруолуу турара (урут дьону кытта дорооболоһорго хайаан да бэргэһэни устуллуохтаах диэн үөрэтэллэрэ).

Дмитрий Ананьевич оҕолорго лидер этэ, үөрэҕэр лоп курдук орто этэ. История уруогун олус сөбүлүүрэ, мэлдьи актыыбынайдык кыттара.

Итини тэҥэ комсомольскай, пионерскай тэрилтэлэргэ ханнык баҕарар үөрэнээччи араас мунньахха, сбордарга актыыбынайдык кытталлара. Сэрии иннинэ оҕолорго комсомолец учууталлар байыаннай походтары, байыаннай  ырыалаах араас оонньуулары ыытар үгэстэрэ баара. Онно кыра кылаастарга улахан оҕолор «командир» буола оонньууллара. Ону Дмитрий Ананьевич  наһаа үчүгэйдик салайан оонньоторо. 

Үгүс үөрэнээччилэр ГТО, ПВО, ГСО норматын туттараллара. Дмитрий Ананьевич барытын ситиһиилээхтик туттарара. 1938-1939сс бэс ыйыгар 7-с кылааһын ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрбитэ. Күһүн куоракка культпросвет оскуолаҕа экзамен туттаран 1 курска киирбитэ. Итиннэ кыайан үөрэнэр кыаҕа суох буолан, салгыы үөрэммэтэҕэ.

 Дмитрий Ананьевич Петров аата  аан бастаан   улуустааҕы “Коммунист” хаһыат 1945 сыл муус устар 30 күнүнээҕи нүөмэригэр  ахтыллыбыта. “Таатта ньургун уолаттара” диэн ааттаах бэлиэтээһиҥҥэ “оройуонтан 37 киһи хорсуннук сулууспалаан советскай правительство наҕараадатын ыллылар” диэн суруллубут. Ол иһигэр “Д. Петров үһүс степеннээх Слава орденынан наҕараадаламмыт” диэн бэлиэтэммит.  

        Кини  1946 сыллаахха сэрииттэн ыараханнык бааһыран кэлбитэ. Буойун хорсун быһыыларын бастакынан сиһилии Ф. Находкин сырдаппыта. Ол курдук 1946 сыл алтынньы 11 күнүгэр  “Коммунист” хаһыакка “Албан аат геройа” диэн ааттаах ыстатыйата тахсыбыта. Автор саллаат бойобуой суолун, хорсун быһыыларын биир дойдулаахтарыгар арыйбыта.

    1959-60 сылларгаДмитрий Петров “Коммунист” хаһыакка корреспонденынан үлэлээбит. Өссө оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан Митя Петров  литературнай куруһуокка сылдьыбыт. “Прожектор” диэн оскуола хаһыатыгар бэйэтэ хоһоон айан таһаарар эбит. Ол туһунан  бииргэ үөрэммит оҕолорун ахтыыларыгар баар. Сэриигэ сылдьыбытын туһунан 1970 с. “Саллаат сулуһа” диэн автобиографическай кинигэтин суруйбута. Ити барыта кини суруйар баҕалааҕын, дьоҕурдааҕын  көрдөрөр.

      “Коммунист”  хаһыакка “Д. Петров” диэн илии баттааһыннаах барыта 11 ыстатыйа баар эбит. Хаһыат сорох нүөмэрдэрэ суохтар, онон сорох  ыстатыйа суох буолуон сөп.

        Сүрүннээн оччотооҕу колхозтар олохторун, үлэһиттэрин, үлэ-хамнас тустарынан суруйбут. Ол курдук үчүгэй үлэлээх дьон, кинилэр сатабылларын     туһунан “Опытыран иһэр сылгыһыт”, “Данилов оҕонньор үтүөкэн бачыыма”, “Колхоһу бөҕөргөтүүгэ коммунист үлэтэ уонна кэскиллээх баҕа санаата” о.д.а. ыстатыйаларыгар сырдаппыт. Холобура: “Ворошилов” аатынан колхоз 70 саастаах үлэһитэ В. Л. Данилов, аҕыс күн устата 6,5 гектар сири илиинэн охсон, атыттары социалистическай күрэхтэһиигэ ыҥырбыт; “Большевик” колхоз председателэ Г. П. Максимов үлэтэ хайҕаммыт: үлэһиттэргэ дьиэ туттарбыт, маҕаһыын аспыт, оруос бурдук, турнепс ыстарбыт, колхозтаахтар олохторо тупсарыгар кыһаллыбыт.

Итэҕэстэри туоратар туһуттан“Бэчээти тарҕатыы куһаҕан туруктаах” диэн почта үлэтэ мөлтөҕүн суруйар, хаһыат сүтэрэ элбэх, дьон суруйтарбыт хаһыаттарын оннугар атын хаһыат кэлэр эбит. “Директор кабинетыгар уонна мастарыскыайга” диэн ыстатыйаҕа МТС-ка ыһыы саҕана техника ремона суох турарын, үлэһиттэр күн уотугар сыламныы олороллорун, салайааччы Ф. Гула кыайан үлэни тэрийбэтин суруйар. “Кыһыл күүс” колхозка 21 ынах өлбүтүн, үлэһиттэр арыгылаан өрүүллэрин, былаан туолбатын ”Итэҕэстэр туоратылла  иликтэр” диэн ыстатыйаҕа арыйбыт, онон салалта дьаһал ылыан наада диэбит.

    Сэрии ыар содулларын этинэн хаанынан билбит буойун эйэлээх олох иһин туруулаһар санаатын “Истин санааны этэн туран”, “Дьол иһин, көҥүл иһин” уонна да атын ыстатыйаларыгар  эппит. “Сэрии иэдээнин, сэриигэ өлбүттэри умнумуоҕуҥ” диэн ыҥырар. Америка, Англия биһиги дойдубутугар утары тураллар, саҥа сэриини баҕараллар диэн суруйар. Бу ыстатыйа төһө да 68 сыл анараа өттүгэр сурулуннар, син биир  билиҥҥи  олохпутугар чугас курдук.  

    Дмитрий Ананьевич олоҕун бу кэрчигин чинчийэн 2-дээх ЫКОО 7 кылаас үөрэнээччитэ Дедюкин Максим “Д. Петров “Коммунист” хаһыат корреспондена” диэн дакылааты суруйбута.

“Истиҥ санааны этэн туран” Д. Петров ыстатыйата  1950 сыл, от ыйын 7 күнэ.

«Данилов оҕонньор үтүөкэн бачыыма» 1949с, от ыйын 15 күнэ.

Д.А. Петров туһунан 1950сыл, сэтинньи 21 күнэ.

Аҕа дойду улуу сэриитэ ааспыта 75 сыл ырааппытын да иһин, Арассыыйа, Саха сирин дьоно хаһан даҕаны умнубат, билигин даҕаны сэрии суодаллаах тыынын, кэмин кинигэлэртэн, памятниктартан, сэриигэ сылдьыбыт, кыайыыны уһансыбыт сэрии, үлэ  ветераннарыттан, сэрии кэмин оҕолоруттан  билэбит.

Биир оннук оччотооҕу дуорааны кэнэҕэски ыччакка суруйан хаалларбыт  кэриэс кинигэнэн буолар Албан аат орден толору кавалера Дмитрий Ананьевич Петров cуруйбут автобиографическай ахтыылартан турар «Саллаат сулуһа» кинигэ (1970).

Автор кинигэтин күндү доҕотторугар – тапталлаах Тааттатын охсуһууга уонна үлэҕэ умайбыт ньургун уолаттарыгар Советскай Союһун Геройа Федор Матвеевич Охлопковка уонна гвардия младшай лейтенаныгар Иннокентий Васильевич Кузьмиҥҥа анаабыт.

Албан аат уордьан толору кавалера Д.А. Петров уонна  Советскай Союз Геройа Ф.М. Охлопков.
Учуутал, үс бойобуой уордьаннаах И.В.Кузьмин

Журналист Андрей Данилов Дмитрий Ананьевичка кинигэтин суруйарга көмөлөспүтэ, кинигэҕэ «Хорсунтан хорсун саха эбэтэр автор туһунан аҕыйах тыл» киирии тылы суруйбут.

Журналист А.Л. Данилов.
Журналист Андрей Данилов  дьиэ кэргэнин кытта. 1969 с.

Автор бэйэтин туһунан сэһэнин төрөөбүт дойдутун кэрэ бэйэлээх айылҕалаах сиргэ турарыттан саҕалаабыт. Төрөппүттэрин туһунан ахтыбыт.  Ийэтэ Балааҕыйа иистэнэрин, сымнаҕас, элэккэй майгылааҕын ахтар, бэрт үчүгэйдик суруйар:

Бу дойду дьоҕус арыы тыаларыттан биирдэстэрин арҕаа сирэйигэр, айан суолун кытыытыгар, былыр үс ыал олорбут эбит. Ол – Мэхээлэ Байбаллыыкап, Дьаакыптаан Кылаайап уонна мин аҕам Алаанньыйа Бөтүрүөп диэннэр.

Ортоку дьиэ – биһиэнэ. Илин диэкинэн ааннаах хотонноох балаҕан. Оҕуруотун иһигэр дьоҕус соҕус икки ампаардаах. Кыстыкпытыгар итинтэн ордук тутуу суоҕа.

Дьонум бэрт дьадаҥы ыал этилэр. Аҕам Ананий, мин түөрт саастаахпар, саас муус устар саҕана кунанын айааһыы сылдьан чигдигэ бүөрүн көтүрү бырахтаран улаханнык аһааҕыран, сайын от ыйын саҕана өлбүтэ. Кини төрдө билиҥҥитинэн Үс-Амма нэһилиэгэр Соҕуй Амматыгар Түөнэкэй диэн сиргэ олохтоох удьуор уус, киэҥ ыырдаах булчут Олоһуйалартан эбитэ үһү. Ону ууһаабыта буолуо, аҕам бэрэстээк ууһун бастыҥа, болуотунньук чулуута эбитэ үһү. Былыргы киһиэхэ бэрт ырааҕынан тэлэһийэр эбит. Ананий Черкашин диэн табаарыһыныын Охотскайга тиийэ болуотунньуктаабыт.

Ийэм Балааҕыйа Дьиэрэҥнээхтэн төрүттээх элбэх оҕолоох дьадаҥы Кэккэлэтэр уола Өндөрөй Дьөгүөрэп орто кыыһа эбитэ үһү. Дьадаҥы ыал кыыһа буолан, кыра эрдэҕиттэн таҥаһын-сабын туомун бэйэтэ абыахтана, туостан иһит-хомуос тигэ идэлэммит. Ыал буолан баран, ол идэтин өссө сайыннарбыта. Мин өйдүүрбэр туостан арааһынай дьарҕаа ойуулаах иһиттэри тигэн муҥа суох санатарын умнубаппын. Кини илиититтэн ынах ыыр, уу баһар ыаҕайалар, үүт кутар чабычахтар, быдараахтар, матааччах уо.д.а. оһуорданан-бичиктэнэн тахсаллара. Суҥтан, сылгы сиэлиттэн ситии хатара, иһит тигэригэр ситиитигэр оҕуруо тиһэрэ. Хайа уонна туой көһүйэлэри эллээн оҥорор идэлээҕэ. Көһүйэ буорун кини Туойдаах хайатыттан аҕалтарара.

Аҕабыт өлбүтүн кэннэ ийэм эрэйдээх ити курдук дьоҥҥо иистэнэн эдьиийдэрбин уонна миигин иитэрэ. Онтон сэттэ сааспын туолуубар ас барбат буолан өлбүтэ.

Ийэбин балачча өйдүүбүн. Ийэм эрэйдээх наар мин санаабын көтөҕөр, наар миигин үчүгэйгэ угуйан, арааһы була сатыы-сатыы кэпсиир идэлээх этэ.

Дмитрий Ананьевич ийэтэ төһө даҕаны кыра эрдэҕинэ өлбүтүн иһин кини туһунан сырдык өйдөбүлү үйэтин тухары илдьэ сылдьыбыт, сэриигэ киирэригэр ийэтин санаата күүс көмө буолбут.

Оннооҕор немецкэй фашистары утары күөн көрсөр мүччүргэннээх түгэннэргэ, хааным хамсаатаҕына, ийэм эрэйдээҕи саныы түһэрим. Кини: «Оҕом чобоо киһи буолуо» — диирин өйдүүрүм уонна ону ийэм ытык кэриэһин, кини миигин алҕаабыт кэриэс-хомуруос тылларын курдук саныырым. Оччоҕо күүспэр күүс эбиллэн, санаабар санаа салҕанан, уон оччо уоҕура түһэрим, буулдьа да хоппот, уот да сиэбэт, ууга да тимирбэт олоҥхо бухатыыра – буойун, ама, мин инибин дэнэрим. Ити курдук күүстээх эбит, көр, ийэ кэс тыла, кини кэриэһэ. Мин биири хайаан даҕаны лоп-курдук этиэх этим: күүстээх санаа  хаһан баҕарар үчүгэй, хаһан баҕарар туһалаах. Ийэм, үөрэҕэ суох саха дьахтара, миэхэ оннук өйү-санааны иҥэрэ сатаабыт эбит буоллаҕа дуу диэн билигин таайа саныыбын. Ол иһин ийэм кэриэһэ миэхэ күндү. Ол кэриэс миигин олоххо арчылыыр, кыайыыга арыаллыыр.

Д.А. Петров уоттаах сэриитэ 1944 сыл кулун тутарыгар саҕаламмыта. Ол туһунан кини маннык суруйар:

Баҕабыт дьэ туолбута: кулун тутарга танкаларбытын тимир суол   тиэнэн, тус арҕаа айаннаабыппыт. Оччолорго Украина столицата Киев саҥа босхоломмут этэ, сэрии Арҕаа Украина сиригэр бара турара

Новоград-Волынскайга тиийиибит саҕана немец самолеттарыгар түбэстибит. Өстөөх хас да самолеттара, хардары-таары халаатыы сылдьан, бомбалаатылар. Бомба эстиитин, сэрии тыаһын-ууһун мин аан бастаан онно иһиттим. Тимир суол станциятыгар дуолан баһаар турда. Биһиги ааһа айанныы турбатыбыт, тохтоон, ол уоту умуруорустубут.

Герой Польша границатыгар Арҕаа Буг өрүс туоруур кыргыһыыга хорсун быһыытын иһин Албан аат орден 3-с степенин ылбыта. Ону кини маннык бэлиэтиир:

1944 сыл от ыйын 20 күнэ, 11-с танковай корпус Арҕаа Буг өрүскэ тоҕо ааҥнаан тиийбитэ. Арҕаа Буг кыра соҕус өрүс. Саха сирин өрүстэриттэн, холобур, Аммаҕа маарынныыра эбитэ дуу. Бэрт ньыла биэрэктээх. Уутун күлүктүүр хойуу иирэтин кэрдэн кэбиспиттэр. Чычаас баҕайы. Сүүрдэн дьырылыы сытар таас оломнордоох. Дойдубут ытык чэрчитэ – кыраныысса манан ааһар эбит.

Өрүһү ортолоон истэхпитинэ, эмискэ өстөөх ракетата сандааран таҕыста. Биллилэр. Үрдүк хара сыыртан пулемет ытыалаан күпсүйдэ, миналар иһирдилэр. Уҥуоргу кытыл эмискэччи уотунан, өһөх буруонан оргуйа, ыһыллаҥныы түстэ. Аны синэ биир, харса суох түһүнэн кэбистибит. Мин ручной пулеметтаахпын, хас даҕаны дискэни солбуйдум. Кытыыны булаат, сыыр аннын диэки былдьастыбыт. Онтон үөһэ диэки гранаталары тамнаатыбыт.

  • Ураа-а!!!

 Модун хаһыыны кытары сыыры өрө ыстанныбыт итиэннэ, өстөөххө бокуой биэрбэккэ, траншеятыгар саба сырсан тиийдибит.

Дьэ, манна буолла үтүө ныһыйсыы. Автомат кылгас уочарата, граната эстэрэ, бэстилиэт таһыргыыра, прикладынан сырбатыһар бүтэҥи тыас, араас омугунан саҥарсыы, ыһыы-хаһыы, ынчык – барыта туох да ааттаах тулуйбат куугунугар холбосто.

Итини тутатына билбэккин. Кэнники, хапсыһыы бүппүтүн кэннэ сынньалаҥҥар түлэс-балас санаан аһараҕын.

Ол түүнү быһа, сарсыарда күн уоттана ойуор диэри сэриилэспиппит.

Командирдар биһигини сынньапатахтара, — чугас соҕус ханнык эрэ дэриэбинэ көстөн турара, ону атаакалаан ыларга, платцдармы кэҥэтэргэ бирикээстээбиттэрэ. Тохтоло суох атаакалаан испиппит. Сөп-сөп хаптайа-хаптайа, хонуу устун саба сырсан киирбиппит.

11-с танковай корпус уонна 2-с танковай армия инники кимэн киириилэригэр ити операция улахан суолталаммыта. Хорсуннук кыргыспытым иһин миэхэ Албан аат үһүс степеннээх орденын туттарбыттара. Ону таһынан, от ыйын 22 күнүгэр Кылаабынай Верховнай Командующай И.В. Сталин махталын туппутум.

Дмитрий Ананьевич ахтыыларын бу курдук түмүктүүр:

Сэрии диэн тугун-ханныгын Америка ыччата биллин. Аҕа дойду бүтүннүүтэ биллин. Биллин уонна бобустун!

Оччоҕо аны сэрии буолуо суоҕа.

Кылгас ахтыыларбын уонна сорох саныыр санааларбын, ыччаты кытары кэпсэтэ таарыйа, суруйдум.

 

Дмитрий Ананьевич Петров ахтыылара

 

Сэрииһит буола уһаарыллыы : (ахтыы) / Д. А. Петров // Самныбат саргы саллааттара. – Дьокуускай, 1980. – С. 166 — 174.

 

 

Саллаат сулуһа : (Ахтыылар. Санаалар) / Д. А. Петров ; [А. Л. Данилов  лит. суруйуута; художник В. Н. Игнатьев]. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1991. – 72 с.

 

 

“Иннибит диэки – Берлиҥҥэ!” / Д. А. Петров // Они штурмовали Берлин / С.  С. Аржаков. – Якутск, 2004. – С. 43-46.

 

 

Дмитрий Ананьевич Петров туһунан кинигэлэр

 

 

Избеков, Д. Д. Полный кавалер ордена Славы  / Д. Д. Избеков. – Якутск : Якуткнигоиздат, 1965. – 36 с.

 

 

Павлов, Д.  Н. Үс төгүл албан ааттаах : сэрииһит дьиҥнээх олоҕуттан поэма / Дмитрий Павлов. – Дьокуускай : Сахаполиграфиздат, 2000. – 104 с.

 

 

Албан аат орден толору кавалера : (Ахтыылар) / хомуйан оҥордо Д. Н. Павлов. – Дьокуускай : Сахаполиграфиздат, 2001. – 96 с.

 

Албан аат уордьанын толору кавалера / хомуйан  оҥордо А. Д. Петрова. — Дьокуускай : Бичик, 2006. – 160 с.

 

2. Кинигэлэргэ

 

Кавалер ордена Славы трех степеней № 194 : (из наградного листа на Петрова Д.А.)  //  Вклад народов Якутии в дело Победы : в 2 т.– Якутск, 1968. –  Т. 1 : Якутяне на фронтах Великой Отечественной войны Советского Союза / сост. Д. Д.  Петров . — С. 260-261.

 

 

Петров, Д. Д. В окончательном разгроме гитлеровского рейха : [упоминается Д. А. Петров] // Вклад народов Якутии в дело Победы : в 2 т.– Якутск, 1968. –  Т. 1 : Якутяне на фронтах Великой Отечественной войны Советского Союза. — С. 322-335.

 

 

Андреев, Г. И. Солдатская слава / Г. И. Андреев, И. Д. Вакуров. —  Москва, 1971. — Кн. 3. — С. 178-179.

 

 

По зову Родины //  По велению сердца : (очерки о воинах-якутянах, сражавщихся на фронтах Великой отечеств.войны, 1941-1945 гг.) / Василий Сомов. — Якутск, 1974. —  С. 125-135.

 

 

Албан аат орден толору кавалердара. Петров Дмитрий Ананьевич // Кыайыы боотурдара : ахтыылар уонна очеркалар / хомуйан оҥордулар : Н. И. Иванов, Д. Г. Павлов ;  М. Г. Старостин ойуута. – Дьокуускай, 2000. — С. 16.

 

 

Гурьев, К. Н. Петров Дмитрий Ананьевич // Сержанты-якутяне – участники Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. : (Боевые пути, подвиги, биографические справки) / К. Н. Гурьев ; художник М. Г. Старостин. – Якутск, 2000. – С. 118-122.

 

Пестерев, В. И. Полный кавалер ордена Славы Д. А. Петров // История Якутии в лицах / Владимир Пестерев. – Якутск, 2001. – С. 258-260.